Ένα εμβόλιο θα μπορούσε να προστατεύσει από όλα τα κρυολογήματα, τον βήχα και τη γρίπη

Επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης

Η ομάδα του Πανεπιστημίου Στάνφορντ έχει δοκιμάσει το «καθολικό εμβόλιο» της σε ζώα αλλά χρειάζεται να κάνει κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Η προσέγγισή τους σηματοδοτεί μια «ριζική απόκλιση» από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα εμβόλια για περισσότερα από 200 χρόνια. Οι ειδικοί στον τομέα δήλωσαν ότι η μελέτη ήταν «πραγματικά συναρπαστική» παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και θα μπορούσε να αποτελέσει «ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός».

Τα τρέχοντα εμβόλια εκπαιδεύουν τον οργανισμό να καταπολεμά μία μόνο λοίμωξη. Ένα εμβόλιο ιλαράς προστατεύει μόνο από την ιλαρά και ένα εμβόλιο ανεμοβλογιάς προστατεύει μόνο από την ανεμοβλογιά. Έτσι λειτουργεί ο ανοσοποιητικός μηχανισμός από τότε που ο Edward Jenner πρωτοστάτησε στα εμβόλια στα τέλη του 18ου αιώνα.

Η προσέγγιση που περιγράφεται στο περιοδικό Science δεν εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Αντίθετα, μιμείται τον τρόπο με τον οποίο τα ανοσοκύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους.

Χορηγείται ως ρινικό σπρέι και θέτει τα λευκά αιμοσφαίρια στους πνεύμονές μας – που ονομάζονται μακροφάγα – σε «κόκκινο συναγερμό» και έτοιμα να αναλάβουν δράση ανεξάρτητα από το ποια λοίμωξη προσπαθεί να εισβάλει.

Το αποτέλεσμα διήρκεσε περίπου τρεις μήνες σε πειράματα σε ζώα. Οι ερευνητές έδειξαν ότι αυτή η αυξημένη κατάσταση ετοιμότητας οδήγησε σε 100 έως 1.000 φορές μείωση των ιών που περνούν μέσω των πνευμόνων  στο σώμα. Για όσους κατάφεραν να  ξεγλιστρήσουν, το υπόλοιπο ανοσοποιητικό σύστημα ήταν «έτοιμο να τους αποκρούσει με ιλιγγιώδη ταχύτητα», δήλωσε ο καθηγητής Bali Pulendran, καθηγητής μικροβιολογίας και ανοσολογίας στο Στάνφορντ.

Η ομάδα έδειξε ότι το εμβόλιο προστατεύει επίσης από δύο είδη βακτηρίων – το Staphylococcus aureus και το Acinetobacter baumannii. Ο Pulendran δήλωσε στο BBC: «Αυτό το εμβόλιο, αυτό που ονομάζουμε καθολικό εμβόλιο, προκαλεί μια πολύ ευρύτερη απόκριση που είναι προστατευτική όχι μόνο έναντι του ιού της γρίπης, όχι μόνο έναντι του ιού Covid, όχι μόνο έναντι του ιού του κοινού κρυολογήματος, αλλά έναντι σχεδόν όλων των ιών, και όσων διαφορετικών βακτηρίων έχουμε δοκιμάσει, ακόμη και αλλεργιογόνων. Η αρχή με την οποία λειτουργεί αυτό το εμβόλιο αποτελεί ριζική απόκλιση από την αρχή με την οποία έχουν λειτουργήσει όλα τα εμβόλια μέχρι στιγμής».

Ο τρόπος με τον οποίο το νέο εμβόλιο κατευθύνει το ανοσοποιητικό σύστημα προς την καταπολέμηση μιας λοίμωξης φάνηκε επίσης να μειώνει την απόκριση στα αλλεργιογόνα των ακάρεων της οικιακής σκόνης – τα οποία αποτελούν παράγοντα πρόκλησης αλλεργικού άσθματος. «Πρόκειται για μια πραγματικά συναρπαστική έρευνα», λέει η Daniela Ferreira, καθηγήτρια εμβολιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Είπε ότι θα μπορούσε «να αλλάξει τον τρόπο που προστατεύουμε τους ανθρώπους από τον κοινό βήχα, τα κρυολογήματα και άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις», αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε μελέτες σε ανθρώπους. «Ένα από τα δυνατά σημεία της μελέτης ήταν η σαφής εξήγηση του πώς λειτουργούσε αυτό το νέο είδος εμβολίου», πρόσθεσε. Η Ferreira δήλωσε ότι η έρευνα «θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός» προσφέροντας προστασία από λοιμώξεις που «επιβαρύνουν τόσο πολύ» όλους μας.

Ωστόσο, παραμένουν ακόμη πολλά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν. Το εμβόλιο δόθηκε ως ρινικό σπρέι, αλλά ενδεχομένως θα έπρεπε να δοθεί στους ανθρώπους ως εισπνεόμενος νεφελοποιητής, προκειμένου να φτάσει στο βάθος των πνευμόνων. Δεν είναι γνωστό πόσο θα διαρκεί η δράση του σε ανθρώπους και αν θα είναι η ίδια με αυτή που διαπιστώθηκε στα πειραματόζωα.

Υπάρχουν διαφορές στον τρόπο που λειτουργεί το ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων σε σχέση με αυτό των ζώων περιλαμβανομένης της μακροχρόνιας έκθεσης του σε λοιμώξεις.

Για αυτό οι επιστήμονες σχεδιάζουν μελέτες στις οποίες άνθρωποι θα λάβουν το εμβόλιο και στη συνέχεια θα μολυνθούν σκόπιμα, προκειμένου να διαπιστωθεί πώς αντιδρούν. Υπάρχουν επίσης ερωτήματα σχετικά με την πιθανότητα υπεραντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος πού ενδεχομένως θα οδηγήσει σε διαταραχές του. Ο Jonathan Ball, καθηγητής μοριακής Ιολογίας στη Σχολή Τροπικής Ιατρικής του Λίβερπουλ είπε ότι η έρευνα ήταν αδιαφιλονίκητα «συναρπαστική», αλλά προειδοποίησε ότι «θα πρέπει να βεβαιωθούμε ότι το ανοσοποιητικό σύστημα δεν παραμένει επί μακρόν σε κατάσταση “φιλικών πυρών” που ενδεχομένως θα οδηγήσει σε ανεπιθύμητες παρενέργειες».

Η ερευνητική ομάδα πάντως πιστεύει ότι αυτό το ενδεχόμενο δεν είναι πολύ πιθανό και φρονεί ότι το νέο εμβόλιο θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βοηθητικό των ήδη υπαρχόντων.

Στα πρώτα στάδια μιας πανδημίας όπως η Covid για παράδειγμα, το ρινικό εμβόλιο θα μπορούσε να «αγοράσει χρόνο» οι επιστήμονες θα ετοίμαζαν το ειδικό εμβόλιο.

«Αυτό θα μπορούσε να ελαττώσει την σοβαρότητα της νόσου καθώς και την θνησιμότητα και ενδεχομένως να δημιουργήσει μια ανθεκτικότητα του ανοσοποιητικού που θα είχε σοβαρότατο ευνοϊκό αποτέλεσμα», λέει ο Pulendran. Το άλλο σενάριο θα ήταν η προφυλακτική χρήση του εμβολίου στην αρχή της περιόδου του χειμώνα, όταν οι ιώσεις αρχίζουν να εξαπλώνονται, με στόχο «τη δημιουργία προστατευτικής ασπίδας έναντι όλων», καταλήγει.

Πηγή: BBC News