Έγκαιρη διάγνωση και πνευμονική αποκατάσταση – Κρίσιμες παρεμβάσεις για ισότιμη πρόσβαση

Η ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) και για ισότιμη πρόσβαση των ασθενών σε αποτελεσματικές παρεμβάσεις πρόληψης και φροντίδας βρέθηκε στο επίκεντρο ενημερωτικής πρωτοβουλίας με τίτλο «Σύγχρονες Παρεμβάσεις για την Ισότιμη Πρόσβαση των Ασθενών με ΧΑΠ στην Υγεία». Την εκδήλωση διοργάνωσε η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία (ΕΠΕ), με την ευγενική χορηγία της Chiesi Hellas, και συγκέντρωσε εκπροσώπους της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας, των συλλόγων ασθενών και της φαρμακευτικής βιομηχανίας.

Κατά την έναρξη, χαιρετισμό απηύθυνε ο κ. Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας της ΕΠΕ, ο οποίος τόνισε μεταξύ άλλων: «Η ΧΑΠ αποτελεί την 3η αιτία θανάτου παγκοσμίως ενώ το ποσοστό των Ελλήνων που πάσχουν από ΧΑΠ ανέρχεται στο 8.5% του πληθυσμού. Ο κυριότερος προδιαθεσικός παράγοντας για τη νόσο είναι το κάπνισμα. Καθώς πρόκειται για εξελικτική νόσο, η έγκαιρη διάγνωση της νόσου αποτελεί το σημαντικότερο βήμα για τη θεραπευτική διαχείριση. Και αυτό διότι η πρωταρχική και ίσως η μοναδική παρέμβαση που αποτρέπει την εξέλιξη της νόσου είναι η διακοπή του καπνίσματος. Από τις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις η σημαντικότερη είναι η πνευμονική αποκατάσταση, για την οποία υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που επιβεβαιώνουν την αξία της στη βελτίωση της ικανότητας για άσκηση και της ποιότητας ζωής των ασθενών με ΧΑΠ.»

Η πρώτη θεματική ενότητα της εκδήλωσης είχε τίτλο «Έγκαιρη Διάγνωση της ΧΑΠ», θέτοντας στο επίκεντρο τη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης αναγνώρισης της νόσου και της εφαρμογής στοχευμένων πολιτικών υγείας, που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της πορείας και της ποιότητας ζωής των ασθενών. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις υφιστάμενες προκλήσεις, στα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στο πεδίο της διάγνωσης, αλλά και στις δυνατότητες που δημιουργούνται μέσα από οργανωμένα προγράμματα προληπτικού ελέγχου και το συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων.

Κατά τη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης, η κ. Χριστίνα – Μαρία Κράββαρη, Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας, τόνισε ότι η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση δημόσιας υγείας με σημαντικές κοινωνικές προεκτάσεις. Υπογράμμισε, παράλληλα, ότι η Πολιτεία προχωρά σε στοχευμένες παρεμβάσεις με έμφαση στην έγκαιρη ανίχνευση και την ουσιαστική πρόσβαση στη φροντίδα. Όπως επισήμανε η κ. Κράββαρη, η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας, με στόχο τη στροφή προς την πρόληψη, τη μείωση των ανισοτήτων και τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.

Από την πλευρά της, η κ. Νικολέττα Ροβίνα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Ειδική Γραμματέας της ΕΠΕ, αναφέρθηκε στους μύθους και τις λανθασμένες αντιλήψεις σχετικά με τη ΧΑΠ, οι οποίες λειτουργούν ως εμπόδιο στην έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Όπως τόνισε, η συστηματική αναζήτηση παραγόντων κινδύνου πέραν του καπνίσματος και η ευρύτερη αξιοποίηση διαγνωστικών εργαλείων, όπως η σπιρομέτρηση και τα ειδικά ερωτηματολόγια, μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρώιμη ανίχνευση της νόσου. Παράλληλα, η ευαισθητοποίηση των ιατρών για την αναγνώριση των πρώιμων σημείων και των παραγόντων κινδύνου της ΧΑΠ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη μείωση της υποδιάγνωσης και την έγκαιρη εφαρμογή παρεμβάσεων.

Ο κ. Χαράλαμπος Μόσχος, Πνευμονολόγος–Φυματιολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ στο ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και Μέλος του Δ.Σ. της ΕΠΕ, αναφέρθηκε στην υλοποίηση του προγράμματος προληπτικού ελέγχου της Μονάδας Πρόληψης Αναπνευστικών Νοσημάτων της ΕΠΕ, το οποίο στοχεύει στην έγκαιρη διάγνωση της ΧΑΠ και στην άρση των ανισοτήτων πρόσβασης στη φροντίδα υγείας. Όπως σημείωσε, κατά το 2025 η Μονάδα δραστηριοποιήθηκε σε 15 Νομούς και 39 Δήμους, προσφέροντας δωρεάν εξετάσεις σε 1.943 πολίτες, με το 10% να εμφανίζει ευρήματα αποφρακτικών νοσημάτων χωρίς προηγούμενη διάγνωση. Τα αποτελέσματα αυτά, όπως τόνισε, αναδεικνύουν την αξία της στοχευμένης πρόληψης και καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση και ενίσχυση των δράσεων ως επένδυση στη δημόσια υγεία και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Στην πρόταση για σύζευξη προγραμμάτων πρόληψης με τη λειτουργία των Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος αναφέρθηκε η κ. Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Μέλος του Δ.Σ. της ΕΠΕ. Η κ. Κατσαούνου επισήμανε ότι οι συχνές επισκέψεις – 5 τουλάχιστον συνεδρίες – που προβλέπει το πρόγραμμα διακοπής καπνίσματος, δημιουργούν θεραπευτική σχέση μεταξύ του καπνιστή και του πνευμονολόγου, καθώς και το κατάλληλο πλαίσιο για την εφαρμογή προληπτικού ελέγχου. Συγκεκριμένα, λαμβάνεται ιατρικό ιστορικό, γίνεται πλήρης λειτουργικός έλεγχος της αναπνευστικής λειτουργίας (PFTs), εξηγείται το όφελος του ελέγχου με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης (LDCT) και στις τελευταίες συνεδρίες αξιολογούνται τα ευρήματα των εξετάσεων, οι οποίες γίνονται σε προγραμματισμένα ραντεβού με υποβοήθηση. Όπως τόνισε,  τα πρώιμα αποτελέσματα του Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος της Μονάδας Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας της Α΄ΚΕΘ του ΓΝΑ «Ευαγγελισμός» δείχνουν ότι το σύνολο σχεδόν των καπνιστών αποδέχθηκε τον προληπτικό έλεγχο (LDCT, PFTs), κάτι που οδήγησε σε πρώιμη διάγνωση καρκίνου στο 1,6% των καπνιστών και σε πρωτοδιάγνωση ΧΑΠ, άσθματος και στεφανιαίας νόσου σε ποσοστό 5%, 3,3% και 4,2% των καπνιστών αντίστοιχα.

Τη διάσταση του ασθενή και τον ρόλο των συλλογικών φορέων ανέδειξε ο κ. Δημήτρης Κοντοπίδης, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Ασθενών με Πνευμονολογικά Νοσήματα «ΑΝΑΣΑ» και European Lung Foundation Chair, επισημαίνοντας την ανάγκη έγκαιρης ανίχνευσης και συστηματικής καταγραφής των ασθενών με ΧΑΠ. Όπως ανέφερε, η νόσος συχνά παραμένει αδιάγνωστη, καθώς τα συμπτώματά της υποτιμώνται ή θεωρούνται αναμενόμενα. Τόνισε ότι απαιτείται η υιοθέτηση μιας πιο ενεργητικής προσέγγισης, με στοχευμένο έλεγχο σε ομάδες υψηλού κινδύνου, ευρύτερη αξιοποίηση της σπιρομέτρησης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα και ουσιαστική ενδυνάμωση των ασθενών.

Η συζήτηση ανέδειξε ως κοινό συμπέρασμα ότι η έγκαιρη διάγνωση της ΧΑΠ αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου και προϋποθέτει συντονισμένες παρεμβάσεις, τόσο σε επίπεδο πολιτικής υγείας όσο και στην καθημερινή κλινική πρακτική, με τη συνεργασία Πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και ασθενών.

Η δεύτερη θεματική ενότητα με τίτλο «Πνευμονική Αποκατάσταση – Απόδειξη Αναγκαιότητας και Δρόμος προς την Αποζημίωση» εστίασε στο ρόλο της πνευμονικής αποκατάστασης ως αναπόσπαστου μέρους της ολοκληρωμένης φροντίδας των ασθενών με ΧΑΠ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν όχι μόνο τα αποδεδειγμένα οφέλη της πνευμονικής αποκατάστασης, αλλά και η ανάγκη διεπιστημονικής προσέγγισης, καθώς και τα επόμενα βήματα σε επίπεδο πολιτικών υγείας για την ανάπτυξη, τη θεσμική κατοχύρωση και την πιθανή αποζημίωση αντίστοιχων υπηρεσιών. Προβλήθηκε, επίσης, σύντομο βίντεο αφιερωμένο στα προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης που υλοποιεί η ΕΠΕ στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου, αναδεικνύοντας στην πράξη τα οφέλη της αποκατάστασης για τους ασθενείς με ΧΑΠ, καθώς και τη δυνατότητα ανάπτυξης αντίστοιχων παρεμβάσεων σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο κ. Μπάμπης Καραθάνος, Ειδικός Σύμβουλος Υπουργού Υγείας για θέματα Φαρμακευτικής Πολιτικής, τόνισε ότι η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί μία από τις πιο τεκμηριωμένες παρεμβάσεις για τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, με σημαντικά οφέλη για τους ασθενείς και το σύστημα υγείας. Επισήμανε, ωστόσο, ότι στη χώρα μας η πρόσβαση παραμένει περιορισμένη, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο συστηματική προσέγγιση. Στόχος, όπως υπογράμμισε ο κ. Καραθάνος, είναι η ανάπτυξη ενός συνεκτικού πλαισίου με θεσμοθέτηση υπηρεσιών, ανάπτυξη δομών, εκπαίδευση επαγγελματιών και, σταδιακά, τη διερεύνηση βιώσιμων μοντέλων αποζημίωσης.

Η κ. Αφροδίτη Μπούτου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας του ΑΠΘ και Υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας «Φυσιολογία & Παθοφυσιολογία Αναπνευστικού – Πνευμονική Κυκλοφορία – Αποκατάσταση» της ΕΠΕ, ανέδειξε τον ρόλο της πνευμονικής αποκατάστασης στη συνολική αντιμετώπιση της ΧΑΠ, τονίζοντας ότι πρόκειται για μια ολοκληρωμένη, εξατομικευμένη παρέμβαση με κεντρικά στοιχεία το δομημένο πρόγραμμα άσκησης και την αναπνευστική φυσικοθεραπεία, η οποία βελτιώνει την ποιότητα ζωής, μειώνει τις παροξύνσεις και τη χρήση υπηρεσιών υγείας. Όπως επισήμανε, παρά την ισχυρή διεθνή τεκμηρίωση και την ιδιαίτερα ευνοϊκή σχέση κόστους–αποτελεσματικότητας, στην Ελλάδα παραμένει αναγκαία η θεσμοθέτηση και αποζημίωση οργανωμένων προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης, ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων των ασθενών που μπορούν να ωφεληθούν.

Η κ. Ανδριάνα Παπαϊωάννου, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας του ΕΚΠΑ και Υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας «Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια» της ΕΠΕ, υπογράμμισε τον κεντρικό και συντονιστικό ρόλο του πνευμονολόγου στα προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης, από τη διάγνωση και την αξιολόγηση της αναπνευστικής λειτουργίας έως την επιλογή των κατάλληλων ασθενών. Όπως ανέφερε, σε συνεργασία με τη διεπιστημονική ομάδα, ο πνευμονολόγος παρακολουθεί την πορεία των ασθενών και συμβάλλει στη διαμόρφωση εξατομικευμένων παρεμβάσεων.

Η κ. Κωνσταντίνα Δίπλα, Εργοφυσιολόγος και Καθηγήτρια στο ΤΕΦΑΑ Σερρών του ΑΠΘ, αναφέρθηκε στον ρόλο του εργοφυσιολόγου, επισημαίνοντας τη συμβολή της ειδικότητας στην αξιολόγηση της ικανότητας άσκησης και στο σχεδιασμό και την παρακολούθηση εξατομικευμένων προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης σε συνεργασία με τον πνευμονολόγο. Όπως ανέφερε, τα πιλοτικά προγράμματα της ΕΠΕ που υλοποιήθηκαν στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου οδήγησαν σε σημαντική αύξηση της αερόβιας ικανότητας, με βελτίωση του χρόνου μέγιστης και υπομέγιστης άσκησης έως και 20–23%, καθώς και σε μείωση της δύσπνοιας, της καρδιακής συχνότητας ηρεμίας και των επιπέδων άγχους και κατάθλιψης. Τα αποτελέσματα αυτά αναδεικνύουν την αξία της συστηματικής άσκησης και την ανάγκη ανάπτυξης οργανωμένων, χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης για την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών. 

Τη συμβολή του φυσικοθεραπευτή στη διαδικασία της αποκατάστασης ανέδειξε η κ. Άννα Χρηστάκου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Φυσικοθεραπείας του ΠΑΠΕΛ και Συντονίστρια του Επιστημονικού Τμήματος Καρδιοαγγειακής & Αναπνευστικής Φυσικοθεραπείας – Αποκατάστασης του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, υπογραμμίζοντας ότι η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα της πνευμονικής αποκατάστασης μέσω της θεραπευτικής άσκησης και των τεχνικών αναπνευστικής φυσικοθεραπείας. Όπως ανέφερε, μέσα από εξατομικευμένη αξιολόγηση και σε συνεργασία με τον θεράποντα πνευμονολόγο, ο φυσικοθεραπευτής οργανώνει και εφαρμόζει παρεμβάσεις με τεκμηριωμένο όφελος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας.

Τέλος, ο κ. Ηλίας Πυρνοκόκης, Head of Value, Access & External Affairs της Chiesi Hellas, σχολίασε ότι τα πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης παράγουν κρίσιμα δεδομένα πραγματικού κόσμου, τα οποία τεκμηριώνουν τα οφέλη για τους ασθενείς και μπορούν να υποστηρίξουν τη μετάβαση σε πιο αποτελεσματικές πολιτικές υγείας. Όπως ανέφερε, για τη Chiesi η αξιοποίηση αυτών των δεδομένων αποτελεί βασικό πυλώνα για την επόμενη ημέρα στη φροντίδα της ΧΑΠ και τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου, δομημένου πλαισίου πνευμονικής αποκατάστασης.

Το συμπέρασμα που προέκυψε από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων ήταν ότι η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί βασικό πυλώνα της σύγχρονης αντιμετώπισης της ΧΑΠ και ότι η μετάβαση από μεμονωμένες ή πιλοτικές παρεμβάσεις σε ένα οργανωμένο, εθνικό πλαίσιο παροχής και αποζημίωσης αντίστοιχων υπηρεσιών αποτελεί κρίσιμο επόμενο βήμα για το σύστημα υγείας.