Επιστήμονες προειδοποιούν για κίνδυνο λιπώδους διήθησης στους μύες από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Η εικόνα μιας μαγνητικής τομογραφίας που κυκλοφόρησε πρόσφατα προκάλεσε αίσθηση: οι μηροί μιας 62χρονης γυναίκας έμοιαζαν με “μαρμαρωμένη μπριζόλα”, διάστικτοι από λευκές ραβδώσεις λίπους που είχαν διεισδύσει ανάμεσα και μέσα στις μυϊκές ίνες. Η γυναίκα αυτή λάμβανε το 87% των ημερήσιων θερμίδων της από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα -δημητριακά πρωινού, μπάρες, αναψυκτικά, σοκολάτες. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια δεν δίστασαν να συνδέσουν αυτή την εικόνα με τη σύγχρονη δυτική διατροφή και να προειδοποιήσουν για έναν «σιωπηλό» κίνδυνο: τη λιπώδη διήθηση των μυών, που αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα για οστεοαρθρίτιδα, σαρκοπενική παχυσαρκία, ακόμα και καρδιομεταβολικά νοσήματα.

Ωστόσο, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι η συσχέτιση με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Το λίπος μέσα στους μύες (intramuscular fat) δεν καθορίζεται μόνο από το τι τρώμε. Η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα. Και η κλινική εμπειρία δείχνει ότι ακόμα και άτομα με μεσογειακή διατροφή μπορεί να εμφανίσουν μυϊκή λιπώδη διήθηση, ειδικά αν είναι καθιστικά ή άνω των 50 ετών.

Σε αντίθεση με το υποδόριο λίπος (αυτό που νιώθουμε κάτω από το δέρμα) ή το σπλαχνικό λίπος (γύρω από τα όργανα), το ενδομυϊκό λίπος αποθηκεύεται μέσα στον ίδιο τον μυϊκό ιστό, ανάμεσα στις ίνες. Δεν είναι απλώς ένα παθητικό απόθεμα ενέργειας. Τα λιποκύτταρα που εισβάλλουν στους μύες εκκρίνουν φλεγμονώδεις κυτοκίνες, μειώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και εμποδίζουν την πρωτεϊνοσύνθεση. Αποτέλεσμα: οι μύες εξασθενούν, η λειτουργικότητα πέφτει, και η άρθρωση του γόνατος επιβαρύνεται μηχανικά, οδηγώντας σε οστεοαρθρίτιδα.

Είναι αλήθεια ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα –πλούσια σε ζάχαρη, ανθυγιεινά λιπαρά, πρόσθετα και φτωχά σε πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας– προάγουν τη λιπογένεση και τη φλεγμονή. Ωστόσο, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι:

1. Η έλλειψη άσκησης είναι εξίσου ισχυρός προγνωστικός παράγοντας. Οι μύες που δεν χρησιμοποιούνται ενεργά «λιπαίνουν». Ακόμα και άτομα με φυσιολογικό ΔΜΣ που κάθονται πάνω από 8 ώρες ημερησίως εμφανίζουν αυξημένο ενδομυϊκό λίπος.




2. Η γήρανση οδηγεί σε σαρκοπενία (απώλεια μυϊκής μάζας) και σε αντικατάσταση των μυϊκών ινών από λίπος και συνδετικό ιστό, ανεξάρτητα από τη διατροφή. Μετά τα 50, ο ρυθμός απώλειας μυών επιταχύνεται και η ποιότητα της πρωτεΐνης στη διατροφή γίνεται κρίσιμη.




3. Ορμονικές αλλαγές –όπως η πτώση των οιστρογόνων στην εμμηνόπαυση ή η μείωση της τεστοστερόνης στους άνδρες– ευνοούν την εναπόθεση λίπους μέσα στους μύες, ακόμα και αν η θερμιδική πρόσληψη είναι σταθερή.




4. Η αντίσταση στην ινσουλίνη και ο διαβήτης τύπου 2 δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο. Το ενδομυϊκό λίπος αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, και η υψηλή ινσουλίνη προάγει περαιτέρω την αποθήκευση λίπους στους μύες.

Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Radiology είναι πολύτιμη γιατί απομονώνει την επίδραση της ποιότητας της διατροφής, ανεξάρτητα από τις συνολικές θερμίδες. Οι δύο γυναίκες που συγκρίθηκαν είχαν παρόμοιο BMI (32,6 έναντι 31,8), αλλά η μία με 87% υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα εμφάνισε πολύ μεγαλύτερη λιπώδη διήθηση. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι μόνο το πόσο τρώμε, αλλά το τι τρώμε. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα στερούνται φυτικών ινών, αντιοξειδωτικών και ωφέλιμων λιπαρών, ενώ συχνά περιέχουν πρόσθετα που διαταράσσουν το μικροβίωμα και προάγουν τη φλεγμονή.

Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη είναι συσχετιστική. Χρειάζονται προοπτικές μελέτες παρέμβασης για να αποδειχθεί ότι η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων μειώνει το ενδομυϊκό λίπος.