Μια νέα επιστημονική μελέτη που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ), του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) και του Συνδέσμου Εταιρειών Φαρμάκων Ευρείας Χρήσης (ΕΦΕΧ), σε συνεργασία με το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας του ΕΚΠΑ, καταλήγει ότι οι φαρμακευτικές ουσίες συμβάλλουν μόλις κατά 7% στο συνολικό οικοτοξικολογικό φορτίο των επεξεργασμένων αστικών λυμάτων.
Το εύρημα αυτό διαφέρει σημαντικά από την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία είχε αποδώσει στις φαρμακευτικές ουσίες περίπου 66% του τοξικού φορτίου.
Η μελέτη βασίστηκε σε δειγματοληψίες από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων της Ψυττάλειας και της Λάρισας. Τα αποτελέσματα έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται να εφαρμόσει τη νέα Οδηγία για τα αστικά λύματα (UWWTD), που περιλαμβάνει την αρχή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (EPR). Η φαρμακοβιομηχανία ζητά η εφαρμογή της οδηγίας να βασιστεί στα νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Ωστόσο, η χρηματοδότηση της μελέτης από τη βιομηχανία εγείρει ερωτήματα για την ανεξαρτησία της.
Τι είναι η μικρορύπανση των λυμάτων
Η μικρορύπανση των αστικών λυμάτων αφορά την παρουσία μικροσκοπικών ρύπων στο νερό, όπως φαρμακευτικές ουσίες, προϊόντα προσωπικής φροντίδας, φυτοφάρμακα, βιομηχανικές χημικές ουσίες και μικροπλαστικά. Αυτοί οι ρύποι προέρχονται από καθημερινές δραστηριότητες, τη γεωργία και τη βιομηχανία. Φτάνουν στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, αλλά οι συμβατικές μέθοδοι καθαρισμού δεν τους απομακρύνουν πλήρως. Έτσι, καταλήγουν σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες, όπου μπορούν να επηρεάσουν τους υδρόβιους οργανισμούς.
Το οικοτοξικολογικό φορτίο είναι ένα μέτρο της τοξικότητας που ασκείται στο οικοσύστημα. Υπολογίζεται λαμβάνοντας υπόψη τη συγκέντρωση κάθε ουσίας και την τοξικότητά της. Δεν είναι απλό άθροισμα ποσοτήτων. Μια ουσία σε μικρή συγκέντρωση μπορεί να είναι πολύ πιο τοξική από μια άλλη σε μεγαλύτερη συγκέντρωση. Γι’ αυτό η εκτίμηση του συνολικού φορτίου είναι πολύπλοκη.
Η μελέτη: Τι έγινε και τι βρήκε
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας του ΕΚΠΑ, υπό τον καθηγητή Νίκο Θωμαΐδη. Οι ερευνητές πήραν δείγματα από δύο μεγάλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων: την Ψυττάλεια, που εξυπηρετεί την Αθήνα, και τη Λάρισα. Ανέλυσαν ένα ευρύ φάσμα μικρορύπων και υπολόγισαν τη συμβολή κάθε κατηγορίας στο συνολικό τοξικό φορτίο.
Το κύριο εύρημα ήταν ότι οι φαρμακευτικές ουσίες αντιστοιχούν σε 7% κατά μέσο όρο του τοξικού φορτίου στα επεξεργασμένα λύματα. Το υπόλοιπο 93% προέρχεται από άλλες πηγές, όπως βιομηχανικές χημικές ουσίες, φυτοφάρμακα, προϊόντα προσωπικής φροντίδας και άλλους ρύπους. Η μελέτη καταλήγει ότι η συμβολή των φαρμάκων είναι περιορισμένη και ότι η εφαρμογή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (EPR) θα πρέπει να αντανακλά την πραγματική συμβολή κάθε κατηγορίας.
Η απόκλιση από την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η διαφορά μεταξύ 7% και 66% είναι τεράστια. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην εκτίμηση επιπτώσεων για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τα αστικά λύματα, είχε υπολογίσει ότι οι φαρμακευτικές ουσίες αντιπροσωπεύουν περίπου τα δύο τρίτα του τοξικού φορτίου. Η εκτίμηση αυτή βασίστηκε σε μοντέλα και δεδομένα από άλλες χώρες, όχι σε άμεσες μετρήσεις από ελληνικές εγκαταστάσεις.
Η νέα μελέτη, από την άλλη πλευρά, βασίζεται σε πραγματικές μετρήσεις από δύο ελληνικά εργοστάσια. Οι ερευνητές μέτρησαν τη συγκέντρωση κάθε ουσίας και υπολόγισαν την τοξικότητά της. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα φάρμακα παίζουν μικρότερο ρόλο από ό,τι πιστευόταν.
Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές επιφυλάξεις. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τη φαρμακοβιομηχανία. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ευρήματα είναι λανθασμένα, αλλά δημιουργεί ερωτήματα για την ανεξαρτησία της. Επιπλέον, η μελέτη εξέτασε μόνο δύο εγκαταστάσεις. Τα αποτελέσματα μπορεί να μην ισχύουν για όλη την Ελλάδα ή για άλλες χώρες. Χρειάζονται ανεξάρτητες μελέτες για επιβεβαίωση.
Τι είναι η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού (EPR)
Η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού (Extended Producer Responsibility, EPR) είναι μια αρχή της περιβαλλοντικής πολιτικής. Σύμφωνα με αυτήν, οι παραγωγοί προϊόντων φέρουν την ευθύνη για τη διαχείριση των αποβλήτων που προκύπτουν από τα προϊόντα τους. Αυτό περιλαμβάνει το κόστος συλλογής, επεξεργασίας και διάθεσης.
Στην περίπτωση των φαρμάκων, η EPR θα σήμαινε ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες θα πληρώνουν για τον καθαρισμό των μικρορύπων που προέρχονται από τα φάρμακα. Η φαρμακοβιομηχανία υποστηρίζει ότι το κόστος θα πρέπει να κατανέμεται δίκαια, με βάση την πραγματική συμβολή κάθε κατηγορίας. Αν τα φάρμακα συμβάλλουν μόνο κατά 7%, τότε η επιβάρυνση της βιομηχανίας θα πρέπει να είναι ανάλογη.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζουν ότι η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το ακριβές ποσοστό. Ακόμη και 7% είναι σημαντικό, και η βιομηχανία έχει την οικονομική δυνατότητα να συμβάλει.
Η νέα Οδηγία για τα αστικά λύματα (UWWTD)
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεωρεί την Οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (Urban Waste Water Treatment Directive, UWWTD). Η νέα οδηγία, που αναμένεται να εφαρμοστεί σταδιακά, εισάγει απαιτήσεις για την απομάκρυνση μικρορύπων. Περιλαμβάνει την αρχή της EPR για φαρμακευτικές και καλλυντικές εταιρείες. Ο στόχος είναι να μειωθεί η ρύπανση των υδάτων και να προστατευθεί το περιβάλλον.
Η εφαρμογή της οδηγίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις σε τεχνολογίες καθαρισμού, όπως η επεξεργασία με όζον ή ενεργό άνθρακα. Το κόστος θα είναι υψηλό. Το ερώτημα είναι ποιος θα το πληρώσει. Η φαρμακοβιομηχανία ζητά να βασιστεί η κατανομή του κόστους σε επιστημονικά δεδομένα, όπως αυτά της νέας μελέτης.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον πολίτη
Η μικρορύπανση των λυμάτων είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Δεν υπάρχει μία μόνο πηγή ρύπανσης. Τα φάρμακα είναι μέρος του προβλήματος, αλλά όχι το μεγαλύτερο. Οι βιομηχανικές χημικές ουσίες, τα φυτοφάρμακα και τα μικροπλαστικά συμβάλλουν περισσότερο.
Για τον πολίτη, το μήνυμα είναι ότι η προστασία του περιβάλλοντος απαιτεί συλλογική δράση. Δεν αρκεί να μειώσουμε τη χρήση φαρμάκων. Χρειάζεται να μειώσουμε τη χρήση όλων των μικρορύπων, να βελτιώσουμε τις υποδομές καθαρισμού και να ασκήσουμε πίεση για πολιτικές που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Η μελέτη αυτή έχει σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις. Αν τα φάρμακα συμβάλλουν μόνο κατά 7%, τότε η φαρμακοβιομηχανία μπορεί να υποστηρίξει ότι δεν πρέπει να επωμιστεί το μεγαλύτερο κόστος του καθαρισμού. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει τα έσοδα για τις επενδύσεις σε τεχνολογίες καθαρισμού. Από την άλλη πλευρά, αν η εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα, τότε η βιομηχανία προσπαθεί να αποφύγει την ευθύνη της.
Ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζει ότι η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τη βιομηχανία και ότι τα αποτελέσματα μπορεί να είναι επηρεασμένα. Η ανεξάρτητη έρευνα είναι απαραίτητη για να επιβεβαιωθούν ή να αμφισβητηθούν τα ευρήματα.
Τι μπορεί να κάνει ο αναγνώστης
-
Ενημερωθείτε για τις πηγές μικρορύπανσης στην περιοχή σας.
-
Μην πετάτε φάρμακα στην τουαλέτα ή στον νεροχύτη. Επιστρέψτε τα σε φαρμακεία που συλλέγουν ληγμένα φάρμακα.
-
Υποστηρίξτε πολιτικές που προωθούν την επεξεργασία των λυμάτων και την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».
-
Ζητήστε διαφάνεια στη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας. Μάθετε ποιος πληρώνει για τις μελέτες που διαβάζετε.
-
Μειώστε τη χρήση προϊόντων που περιέχουν μικροπλαστικά και βιομηχανικές χημικές ουσίες.
Βιβλιογραφία
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022). Proposal for a revised Urban Waste Water Treatment Directive. https://environment.ec.europa.eu
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2024). Urban Waste Water Treatment Directive. https://www.europarl.europa.eu
European Environment Agency. (2025). Micro pollutants in European waters. https://www.eea.europa.eu
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε εδώ!
Με το WordPress Automatic Plugin από την codecanyon
Πλέον στην ιστοσελίδα μας δημοσιεύονται αυτόματα άρθρα μέσω «RSS feeds».
Από όποια σελίδα μας τα προσφέρει!
Δεν φέρουμε καμιά απολύτως ευθύνη για το περιεχόμενο.
Αν πιστεύεται πως αυτό το άρθρο πρέπει να διαγραφεί μην διστάσετε να μας βρείτε στα social media.
