Ο καλοκαιρινός κίνδυνος που κρύβεται στο νερό και τον αέρα

Οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού φέρνουν χαλάρωση, διακοπές και ξεγνοιασιά. Φέρνουν όμως και συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη ενός αόρατου εχθρού: του βακτηρίου Legionella, του αιτιολογικού παράγοντα της νόσου των Λεγεωνάριων. Μιας σοβαρής μορφής πνευμονίας, που εμφανίζει έντονη εποχικότητα, με τα κρούσματα να κορυφώνονται τους καλοκαιρινούς και πρώτους φθινοπωρινούς μήνες, από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. Στην Ελλάδα, το 2025 καταγράφηκαν 180 κρούσματα, με την πλειονότητα να αφορά ταξιδιώτες και τον μεγαλύτερο αριθμό να σημειώνεται τον Σεπτέμβριο.

Πρόκειται για οξεία βακτηριακή λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από βακτήρια του γένους Legionella. Το συχνότερο και πιο παθογόνο είδος είναι η Legionella pneumophila. Η νόσος εκδηλώνεται κυρίως με πνευμονία και η θνητότητά της κυμαίνεται μεταξύ 5% και 10%, μπορεί όμως να φτάσει και το 30% σε ευάλωτες ομάδες.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι υπάρχει και μια ηπιότερη μορφή λοίμωξης, ο Πυρετός Pontiac, ο οποίος μοιάζει με γριπώδη συνδρομή, υποχωρεί αυτόματα και δεν απαιτεί νοσηλεία. Η σοβαρή μορφή, ωστόσο, απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.

Πώς μεταδίδεται και γιατί το καλοκαίρι;

Το βακτήριο δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μόλυνση συμβαίνει με την εισπνοή σταγονιδίων νερού (αεροζόλ) που περιέχουν το βακτήριο. Πηγές μόλυνσης μπορεί να είναι συστήματα κλιματισμού, ντους, βρύσες, υδρομασάζ, σιντριβάνια, ακόμα και υγραντήρες αέρα.

Η σύνδεση με το καλοκαίρι είναι άμεση, για τρεις βασικούς λόγους:

• Ιδανικές θερμοκρασίες: Το βακτήριο Legionella πολλαπλασιάζεται σε θερμοκρασίες νερού μεταξύ 25°C και 42°C. Τα συστήματα ύδρευσης και κλιματισμού που δεν συντηρούνται σωστά αποτελούν το τέλειο περιβάλλον ανάπτυξής του.
• Στάσιμο νερό: Οι διακοπές και η μειωμένη χρήση εγκαταστάσεων (π.χ. σε ξενοδοχεία ή εξοχικά) μπορεί να οδηγήσουν σε στασιμότητα του νερού, διευκολύνοντας τον αποικισμό των σωληνώσεων.
• Αυξημένη χρήση κλιματιστικών: Η θερινή περίοδος συνοδεύεται από εκτεταμένη χρήση συστημάτων κλιματισμού, που αν δεν συντηρούνται σωστά, μπορεί να λειτουργήσουν ως διασκορπιστές του μολυσμένου αερολύματος.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Αν και οποιοσδήποτε μπορεί να νοσήσει, ορισμένες ομάδες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες:

• Άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών: Στην Ελλάδα, τα περισσότερα κρούσματα αφορούν άτομα άνω των 65 ετών.
• Καπνιστές.
• Άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως πνευμονοπάθειες, καρδιοπάθειες, διαβήτη.
• Άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (π.χ. υπό ανοσοκατασταλτική αγωγή).
• Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες, πιθανώς λόγω υψηλότερης έκθεσης σε επαγγελματικούς χώρους κινδύνου.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η νόσος των Λεγεωνάριων συνήθως εκδηλώνεται 2 έως 10 ημέρες μετά την έκθεση (συνήθως 5-6 ημέρες). Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Υψηλό πυρετό (μπορεί να φτάσει τους 40°C).
• Βήχας (μπορεί να είναι ξηρός ή με πτύελα).
• Δύσπνοια.
• Μυαλγίες και έντονη κακουχία.
• Πονοκέφαλος.
• Σύγχυση ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα σε σοβαρές περιπτώσεις.

Η θεραπεία γίνεται με ειδικά αντιβιοτικά και συχνά απαιτεί νοσηλεία.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα;

Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) παρακολουθεί συστηματικά τη νόσο μέσω δύο δικτύων:

Σύστημα Υποχρεωτικής Δήλωσης Νοσημάτων (Σ.Υ.Δ.Ν): Καταγράφει τα κρούσματα που διαγιγνώσκονται σε ελληνικά νοσοκομεία (100 κρούσματα το 2025).

Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιτήρησης (ELDSNet): Καταγράφει κρούσματα σε ταξιδιώτες που επισκέφθηκαν την Ελλάδα (80 κρούσματα το 2025).

Το 2024 δηλώθηκαν συνολικά 189 κρούσματα. Η επίπτωση στη χώρα μας παραμένει σχετικά χαμηλή (0,8 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους το 2025). Ωστόσο, τα νούμερα δείχνουν μια σαφή τάση: η νόσος συνδέεται άμεσα με τον τουρισμό. Τα περισσότερα κρούσματα σε ταξιδιώτες εντοπίζονται σε περιοχές με έντονη τουριστική κίνηση, όπως η Κρήτη, τα Ιόνια Νησιά και το Νότιο Αιγαίο.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;

Δεδομένου ότι το βακτήριο βρίσκεται στο περιβάλλον, η πρόληψη εστιάζει στη σωστή συντήρηση των υποδομών νερού και κλιματισμού:

Σε επίπεδο υποδομών: Διατήρηση του κρύου νερού κάτω των 20°C και του ζεστού πάνω από 50°C. Τακτικός καθαρισμός και απολύμανση δεξαμενών, σωληνώσεων και πύργων ψύξης.

Ατομική προφύλαξη: Ιδιαίτερη προσοχή σε χώρους μαζικής διαμονής (ξενοδοχεία, κατασκηνώσεις). Αποφυγή εισπνοής αερολύματος από βρύσες ή ντους που δεν χρησιμοποιούνται συχνά (αφήστε το νερό να τρέξει για λίγο πριν το χρησιμοποιήσετε).

Έγκαιρη διάγνωση: Σε περίπτωση εμφάνισης συμπτωμάτων πνευμονίας μετά από παραμονή σε ξενοδοχείο ή έκθεση σε κλιματιστικά, είναι σημαντικό να ενημερωθεί ο γιατρός.